Masaj Rehberi

Shiatsu, Lomi Lomi ve Abhyanga: Farkları Ne, Hangisini Seçmeli?

Shiatsu, kıyafetle ve yağsız, yer minderinde başparmak ve avuçla yapılan Japon kökenli bir baskı masajıdır. Lomi Lomi, Hawaii'den gelir; ön kolla ve yağla uzun, kesintisiz dalgalar çizer. Abhyanga ise Hindistan'ın Ayurveda geleneğinden gelen, ılık yağla yapılan yavaş bir masajdır. Üçü de dünya masajları arasında anılır ama bedene tamamen farklı yollardan yaklaşır.

Bu yazıda
  1. Shiatsu, Lomi Lomi ve Abhyanga arasındaki temel fark nedir?
  2. Shiatsu nedir ve nereden gelir?
  3. Shiatsu seansı nasıl geçer?
  4. Lomi Lomi nedir ve Hawaii'deki kökeni nedir?
  5. Lomi Lomi seansı nasıl geçer?
  6. Abhyanga nedir ve Ayurveda geleneğinde nasıl yer alır?
  7. Abhyanga seansı nasıl geçer?
  8. Shiatsu, Lomi Lomi ve Abhyanga arasında nasıl seçim yapılır?
  9. Seansa gitmeden önce bilinmesi gerekenler
  10. Beatus'ta bu üç masaj
  11. Sık sorulanlar

Bu yazıda her masajın nereden geldiğini, bir seansın baştan sona nasıl ilerlediğini ve aralarında tercih yaparken nelere bakabileceğinizi anlatıyoruz. Genel çerçeve için masaj çeşitleri rehberimize, iki kişinin aynı anda çalıştığı Abhyanga ve Mandara seansları için dört el masajı yazımıza bakabilirsiniz. Beatus menüsünde üçü de yer alır; hangi şubede uygulandığını rezervasyonda sorun. İstanbul ve Karadeniz'deki şubelerimizi buradan görebilirsiniz.

Shiatsu, Lomi Lomi ve Abhyanga arasındaki temel fark nedir?

Fark üç eksende toplanır: ortam (yer ya da masa), yağ (yok ya da bol) ve hareketin niteliği. Shiatsu durağan baskıdır, Lomi Lomi dalga gibi akar, Abhyanga yavaşça sürülür.

Aşağıdaki tablo üçünü yan yana koyar. Beatus'taki süreler menü listemizden alınmıştır; tablo bir sıralama değil, bir okuma kolaylığıdır.

ShiatsuLomi Lomi NuiAbhyanga
KökenJaponyaHawaiiHindistan (Ayurveda)
OrtamYer minderiMasaMasa
KıyafetRahat kıyafetleÖrtü altındaÖrtü altında
YağYokBolBol, ılık
DokunuşBaşparmak, parmak, avuç; baskıÖn kol ve dirsek; uzun dalgalarAvuç; yavaş, ritmik sürmeler
TempoDurağan, sabırlıAkışkan, nefesle uyumluYavaş, sakin
KatılımınızOrta: pozisyon değişebilirDüşük: bırakırsınızDüşük: bırakırsınız
Beatus'ta süre55 dk80 dk55 dk
Seans sonrasıHemen kalkabilirsinizYağ nedeniyle duş düşününBol yağ nedeniyle duş düşünün

Shiatsu nedir ve nereden gelir?

Shiatsu, Japonca'da "parmak baskısı" demektir ve Japonya'da biçimlenmiş bir bedensel temas yöntemidir. Kökeni, eski Japon masajı anma'ya uzanır; yer minderinde, kıyafetle ve yağsız uygulanır.

Anma'dan Shiatsu'ya

Japon masajı Anma, bir hakem dergisinde yayımlanan çalışmada Çin'den 6. yüzyılda getirilmiş, Çin tıbbı kuramına dayanan ama Japonya'da kendi zevkine göre gelişmiş, bugün Japonya'nın en yaygın tamamlayıcı uygulamalarından biri olarak tarif edilir (Donoyama ve ark., 2010). Shiatsu bu zeminin üstünde, 20. yüzyılda ayrı bir ad ve disiplin kazandı. Genel kabul gören anlatıya göre bunu en çok Tokujiro Namikoshi (1905–2000) ile anarlar; bu bilgi yayın hayatındaki ansiklopedik kaynaklara dayanır, resmî bir kayıt olarak değil, tarihsel bir çerçeve olarak okunmalıdır.

BMC Complementary and Alternative Medicine dergisinde yayımlanan sistematik derleme, Shiatsu ve akupresürün Çin tıbbında kökleri olduğunu, yin-yang, enerji yolları (meridyenler), beş element ve "ki" kavramlarını benimsediğini aktarır (Robinson ve ark., 2011). Yani Shiatsu'nun kendi dili vardır; bu dil bir kültürün bedeni anlatma biçimidir ve bu yazıda bilimsel bir model olarak sunulmuyor.

Ekoller ve çeşitlilik

Aynı derleme, Shiatsu'nun Avrupa'da farklı üslup ve felsefelerle yapıldığını da not eder: Zen Shiatsu, Makrobiyotik Shiatsu, Namikoshi Shiatsu, Hara Shiatsu gibi. Bu çeşitlilik pratik bir sonuç doğurur: iki farklı yerde "Shiatsu" adıyla aldığınız seans birbirine benzemeyebilir. Bu yüzden seans başında beklentinizi, baskı düzeyinizi ve tempo tercihinizi masaj uzmanıyla konuşmak yararlıdır.

Bilimsel durum

Aynı derleme, Shiatsu için kanıtın zayıf olduğunu ve daha iyi tasarlanmış çalışmalara gereksinim bulunduğunu belirtir. Biz de bu yüzden Shiatsu'yu bir tedavi olarak değil, bir deneyim ve kültür olarak anlatıyoruz: baskı, nefes ve yavaşlıkla geçen bir seans.

Shiatsu seansı nasıl geçer?

Shiatsu yer minderinde, rahat ve esnek bir kıyafetle yapılır. Masaj uzmanı başparmak, parmak ve avuçla ritmik ve sabırlı baskılar uygular; baskılar bir noktada kısa süre kalır, sonra yer değiştirir.

Hazırlık ve kıyafet

Yağ kullanılmadığı için soyunmanız gerekmez. Dar, kısıtlayıcı bir kıyafetten kaçınmak yeterlidir; pamuklu bir pantolon ve tişört işinizi görür. Kıyafet konusunu daha ayrıntılı ele alan masaja giderken ne giyilir rehberimiz bu üç masajın hepsi için işe yarar. Kıyafetle kalmak, soyunmaktan ya da yağdan çekinenler için Shiatsu'yu rahat bir giriş kapısı yapabilir.

Akış

Seansın temeli, ritmik ve sabırlı baskılardır: masaj uzmanı bir noktada baskıyı bir süre tutar, sonra bir sonrakine geçer. Baskıların derin olması gerekmez; sabırlı ve düzenli olması yeterlidir. Seansa yumuşak esnetmeler eşlik edebilir; ama Thai masajındaki kadar hareketli bir seans beklemeyin. İkisi arasındaki farkı Thai masajının nedir yazısında bulabilirsiniz: Thai daha dinamik, Shiatsu daha durağan ve baskı odaklıdır.

Beatus'ta Shiatsu

Menümüzde Shiatsu 55 dakikadır ve yer minderinde uygulanır. Shiatsu menümüzde yer alır; hangi şubede uygulandığını rezervasyonda sorun.

Lomi Lomi nedir ve Hawaii'deki kökeni nedir?

Lomi Lomi, Hawaii'nin geleneksel masajıdır. Amerikan Masaj Terapisi Derneği (AMTA) kaynaklarına göre ad, "küçük parçalara ayırmak", "alan açmak" ya da basitçe "ovmak ovmak" diye çevrilebilir; imzası ön koldur.

Aile geleneğinden masa başına

AMTA'nın Massage Therapy Journal'ında yayımlanan yazı, pratiğin başlangıçta kahunalar (geleneksel bilge ve öğretmenler) tarafından öğretildiğini, uzun, akıcı ön kol hareketleriyle yapıldığını ve günlük yaşamın bir parçası olarak topluluk içinde, aile temelli bir şifacılık uygulaması olarak ortaya çıktığını anlatır (Jamieson, 2010). Yazıya göre çocuklar yetişkinlerin sırtında yürüyerek derin kaslara ulaşır, masajlar çimde ya da kumda yapılırdı. Bu anlatılar uygulayıcıların aktardığı sözlü gelenektir; akademik bir tarih yazımı değildir. Yine de geleneğin neden "bir iş" gibi değil de "bir yaşam biçimi" gibi tarif edildiğini anlamamıza yardım eder.

Gözlemle öğretilen bir sanat

AMTA yazısı, geleneksel Lomi Lomi'nin başlangıçta yalnız gözlemle öğretildiğini, öğrencilerin yıllarca bir kahunanın yanında çıraklık yaptığını ve öğretmenlerini taklit ederek öğrendiğini aktarır. Seansın başında ve sonunda dua anlamına gelen "pule"ler söylenerek kutsal bir alanın açılıp kapatıldığı, uygulayıcının niyetinin temiz tutulmasına önem verildiği de aynı yazıda yer alır. Batıya taşınırken pratiğin kıyıdan masaya geçtiği, uygulayıcıların geleneğe bağlılık düzeyinin eğitimlerinin niteliğine göre çok değiştiği de yazının açıkça belirttiği noktalardır. Bu yüzden Lomi Lomi adıyla sunulan seanslar arasında üslup farkı olabilir.

"Aloha" nedir?

Yazıdaki ortak payda "aloha"dır: saygı, onur ve özen. Seansta bunun karşılığı, aceleye gelmeyen bir ritim ve bedenin bütününe gösterilen dikkattir. Bu kültürel çerçeveyi bir sonuç vaadi olarak değil, seansın ruhunu anlatan bir arka plan olarak aktarıyoruz.

Lomi Lomi seansı nasıl geçer?

Lomi Lomi genellikle masada, örtü altında ve bol yağla yapılır. Masaj uzmanı ön kol ve avuçla, nefesle uyumlu, uzun dalgalar halinde ilerler.

Ön kol, nefes ve ritim

AMTA yazısına göre diğer masaj biçimleri çoğunlukla bedenin bir bölümüne odaklanırken Lomi Lomi uzun ve akıcı vuruşlarla alt ve üst uzuvları birbirine bağlar. Misafir hafifçe örtülür, hareketleri kolaylaştırmak için bol yağ kullanılır ve ritmi nefes belirler. Ön kolun kullanılması, güçlü bir temas gerektiğinde bile hareketlerin akışkan kalmasına yardım eder. Uygulayıcılar dalga gibi hareketin dikkati yayarak kasılmayı azalttığını söyler; bu, kişisel bir gözlemdir ve bir sonuç vaadi değildir.

Yazıda ayrıca sağ ve sol tarafta dönüşümlü hareketlerin kullanıldığı, bazı uygulayıcıların seans ritmini hula dansından aldığı ve oda sıcaklığının önemsendiği anlatılır. Lomi Lomi masasının çevresinde uygulayıcının sürekli yer değiştirdiği, bu yüzden sizin "şu an nerede olduğunu" tahmin edemeyeceğiniz bir akışın ortaya çıktığı da aktarılır. Bunu somut hale getirmek isterseniz bir seansı bir dans olarak düşünebilirsiniz: tekrarlayan bir kalıp yok, ama bir süreklilik var.

Hareketli ve akışkan bir bütün

Posadzki ve ark. (2009), Alternative Therapies in Health and Medicine dergisinde yayımladıkları anlatısal derlemede Lomi Lomi'yi, hafif masaj ile pasif hareketin birleştiği bir uygulama olarak ele alır ve bu birleşimin gelecekte daha ayrıntılı araştırılabileceğini ileri sürer. Bu çalışma bir kanıt değil, bir kavramsal öneridir; ama Lomi Lomi'nin neden "masaj ve hareket" birlikteliği olarak tarif edildiğini gösterir.

Beatus'ta Lomi Lomi Nui

Menümüzde Lomi Lomi Nui 80 dakikadır. Uzun süre, hareketlerin bedenin tamamını aceleye gelmeden dolaşmasına alan tanır. Lomi Lomi Nui menümüzde yer alır; hangi şubede uygulandığını rezervasyonda sorun. Seans sonrası yağın cilde yerleşmesi için biraz zaman ayırın.

Abhyanga nedir ve Ayurveda geleneğinde nasıl yer alır?

Abhyanga, Sanskritçe'de "yağ masajı" demektir. Ayurveda geleneğinde ılık yağla bedene yapılan masaj olarak tarif edilir ve günlük bakım rutininin (dinacharya) bir parçası olarak anılır.

Ayurveda kısaca

ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi (NCCIH) Ayurveda'yı dünyanın en eski tıp sistemlerinden biri ve Hindistan'ın geleneksel sağlık sistemlerinden biri olarak tanımlar; bitki, beslenme, egzersiz ve yaşam tarzını bir araya getirdiğini belirtir. Aynı sayfa, Ayurveda yaklaşımlarının etkili olduğunu gösteren iyi tasarlanmış klinik çalışma ve sistematik derlemenin az olduğunu da açıkça yazar. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de Ayurveda'yı geleneksel tıp sistemi olarak ele alıp eğitim ölçütleri yayımlamıştır (WHO, 2010). Bu yazıda Ayurveda'yı bir kültür ve düşünce dünyası olarak anlatıyoruz; bir tıbbi yöntem olarak sunmuyoruz.

Dinacharya ve yağ

Journal of Ayurveda and Integrative Medicine'de yayımlanan bir makale, Abhyanga'yı klasik Ayurveda metinlerinde günlük rutin olarak yer bulan bir uygulama olarak anlatır ve geleneksel çerçevede bunun düzenli, ılık, çoğu zaman bitki ile zenginleştirilmiş yağla yapıldığını aktarır (Rao, 2018). Aynı makale Abhyanga'yı doshalar ve beden tipi gibi Ayurveda'ya özgü kavramlarla açıklar; bunlar geleneğin kendi çerçevesidir, bağımsız bir kanıt değildir. Bizim yaklaşımımız nettir: bu kavramları seansın geldiği düşünce dünyası olarak aktarıyoruz, bedende yaratacağı bir etki olarak değil.

Bilimsel durum

Abhyanga üzerine yapılmış bir pilot çalışma (Basler, 2011) 20 sağlıklı gönüllüyle yürütülmüş, bir seanslık küçük bir çalışmadır ve yazar daha sıkı yöntemli araştırmaya gerek olduğunu kendisi belirtir. Aynı özet, Ayurvedik masaj sunan pek çok kişinin kanıtlanmamış iddialarda bulunduğunu da yazar. Yani bu alanda ihtiyatlı olmak gerekir; beklentinizi bir sonuca değil, bir deneyime bağlamak daha sağlıklıdır.

Abhyanga seansı nasıl geçer?

Abhyanga masada, örtü altında ve bol ılık yağla yapılır. Masaj uzmanı avuçlarla yavaş, ritmik ve uzun sürmeler uygular; bedenin her bölümü sırayla, aceleye gelmeden ele alınır.

Yağın rolü

Abhyanga'nın ayırt edici yanı yağ miktarıdır. Yağ, diğer yağlı masajlara göre belirgin biçimde fazladır ve ılık uygulanır. Geleneksel anlatıda yağ, kişiye göre seçilir ve bitkilerle zenginleştirilir; Beatus'ta kullanılan yağın türünü ve içeriğini rezervasyonda ya da seans başında sorabilirsiniz. Cildiniz hassassa, yağa alerjiniz varsa veya kokuya duyarlıysanız bunu seanstan önce mutlaka söyleyin.

Tempo

Abhyanga, bu üç masaj içinde en yavaş olanıdır. Menüdeki tanımı "yavaş, ritmik" sürmelerdir; amaç derin bir kas çalışması değil, sürekli ve sakin bir ritimdir. Saatinize bakmadan uzanıp bırakmayı sevenler için uygundur. Seans sonrası bol yağ nedeniyle duş almak ya da yağın cilde yerleşmesi için bir süre beklemek isteyebilirsiniz; seans sonrası planınızda bunu hesaba katın.

Beatus'ta Abhyanga

Menümüzde Abhyanga 55 dakikadır ve ılık Ayurveda yağıyla yavaş, ritmik bir seans olarak tanımlanır. Abhyanga menümüzde yer alır; hangi şubede uygulandığını rezervasyonda sorun. İki masaj uzmanının aynı anda çalıştığı Senkronik Abhyanga (dört el) da menüde yer alır; ayrıntısı dört el masajı rehberimizde anlatılıyor, burada tekrar etmiyoruz.

Shiatsu, Lomi Lomi ve Abhyanga arasında nasıl seçim yapılır?

Baskıyı ve duruşu sevenler Shiatsu'yu, uzun ve akıcı bir seans isteyenler Lomi Lomi'yi, ılık yağla yavaşlamak isteyenler Abhyanga'yı düşünebilir. Doğru cevap yoktur; kendi tercihiniz vardır.

Aşağıdaki soruları kendinize sorarak ilerleyin.

Baskı mı, akış mı?

Shiatsu, noktasal ve sabırlı baskıyı sever. Lomi Lomi'de baskı vardır ama bir akışın içinde erir. Abhyanga'da baskıdan çok sürme vardır. Gün boyu masa başında oturmuş ve bir yerlere "basılmasını" isteyen biri Shiatsu'ya yakın hissedebilir. Bedenin tamamının bir dalga gibi karşılanmasını isteyen Lomi Lomi'ye, hiçbir şeyin sertleşmediği bir yumuşaklık arayan Abhyanga'ya yönelebilir.

Yağ ve örtü

Yağ ve örtü sizi rahatsız ediyorsa Shiatsu kıyafetle yapıldığı için en rahat seçenektir. Yağ ve örtüye rahatsanız Lomi Lomi ve Abhyanga arasında tercih yapabilirsiniz. Seans sonrası duş ya da dinlenme için zamanınız yoksa Shiatsu'yu seçmek pratik olabilir.

Süre ve ritim

Shiatsu ve Abhyanga 55 dakikadır; Lomi Lomi Nui 80 dakikadır. Uzun bir seansa vaktiniz yoksa Lomi Lomi için ayrı bir akşam planlayabilirsiniz. Ritim olarak Shiatsu sabırlı ve ölçülü, Lomi Lomi akışkan, Abhyanga yavaştır.

Hangi durumda hangisi?

  • Kıyafetle kalmak ve baskı istiyorsanız: Shiatsu.
  • Uzun, kesintisiz ve akışkan bir seans istiyorsanız: Lomi Lomi Nui.
  • Ilık yağ, koku ve yavaşlık istiyorsanız: Abhyanga.
  • Kararsızsanız: seans başında masaj uzmanıyla beklentinizi konuşun; baskıyı birlikte ayarlayın. Seansı kendinize göre uyarlamak için kişiye özel seans ayarı rehberimizden yararlanabilirsiniz.

Seansa gitmeden önce bilinmesi gerekenler

Masaj tedavi değil, bir rahatlama ve kültür deneyimidir. NCCIH'in masaj rehberi, masajın zararlı etki riskinin düşük göründüğünü ama kan pıhtısı, sinir hasarı ya da kemik kırığı gibi nadir ciddi yan etkilerin bildirildiğini, bunların bir kısmının sert masaj türlerinde ya da riski artmış kişilerde görüldüğünü yazar.

Bu yüzden bir sağlık durumunuz, hamileliğiniz ya da düzenli kullandığınız bir ilaç varsa randevudan önce doktorunuza danışın ve seans başında masaj uzmanına söyleyin. Hassas bir bölgenizi ya da çalışılmasını istemediğiniz yerleri baştan belirtin; baskıyı rakamla (1'den 5'e kadar) tarif etmek, "orta" demekten daha net olur. Seans sırasında keskin, batıcı ya da sizi kasan bir his varsa hemen söyleyin; seanstan sonra olağandışı bir rahatsızlık sürerse doktorunuza başvurun.

Bir de pratik hatırlatma: Shiatsu dışındaki ikisinde yağ vardır. Seanstan hemen sonra önemli bir toplantınız ya da açık renkli kıyafetle bir planınız varsa buna göre davranın. Masajdan sonra ilk 24 saat ne yapılır yazımız duş, su, yemek ve işe dönüş gibi soruları yanıtlar.

Beatus'ta bu üç masaj

Beatus Spa 2011'den beri otellerin içinde hizmet veriyor. Shiatsu (55 dk), Lomi Lomi Nui (80 dk) ve Abhyanga (55 dk) menümüzde yer alır; hangi şubede uygulandığını rezervasyonda sorun. Şube seçmek için İstanbul'daki spa şubelerimize göz atabilir, tüm menüyü masaj hizmetleri sayfamızda görebilirsiniz. Randevu için şubenin WhatsApp hattından yazmanız yeterlidir.

Masaj uzmanı tercihinizi rezervasyonda şubeye sorabilirsiniz. Bir seansın nasıl iyi yürüdüğünü anlamak için iyi bir masaj salonu nasıl anlaşılır yazımız da yararlı olur. Thai ve Bali masajı arasındaki fark merak ediyorsanız Thai ve Bali farkı yazımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Shiatsu ile Thai masajı aynı şey mi?

Hayır. İkisi de yer minderinde ve kıyafetle yapılır ama Thai masajı esneme ve hareket ağırlıklıdır; Shiatsu daha durağan ve baskı odaklıdır. Köken de farklıdır: Thai masajı Tayland'dan, Shiatsu Japonya'dan gelir.

Lomi Lomi ve Abhyanga'da soyunmak gerekir mi?

İkisinde de yağ kullanıldığı için seans örtü altında yapılır. Nasıl rahat edeceğinizi, hangi giyim düzeniyle başlamak istediğinizi rezervasyonda ya da seans başında sorabilirsiniz.

Hangisi daha derin baskı yapar?

Üçü de baskıyı sizin tercihinize göre ayarlayabilir. Shiatsu noktasal baskıyla, Lomi Lomi ön kolla uzun bir akışla, Abhyanga yavaş sürmelerle anılır; derinlik tarafında sizin tarifiniz belirleyicidir. Seans başında rakamla tarif edin.

Abhyanga'dan sonra duş almak gerekir mi?

Bol yağ kullanıldığı için çoğu misafir seans sonrası duş almayı ya da yağın cilde yerleşmesini beklemeyi tercih eder. Bunu planınıza katarsanız seansın ardından aceleniz olmaz.

Bu masajlar hangi şubede yapılıyor?

Üçü de menümüzde yer alır; hangi şubede uygulandığını rezervasyonda sorun. Şube ve saat uygunluğu için ilgili şubenin WhatsApp hattından yazabilirsiniz.

Bu masajlar sağlık sorunlarına iyi gelir mi?

Biz bu masajları tedavi olarak sunmuyoruz; rahatlama ve kültür deneyimi olarak anlatıyoruz. Kaynaklarda Shiatsu için kanıtın zayıf, Abhyanga için çalışmaların küçük ve ön nitelikte olduğu belirtilir. Sağlık durumunuz varsa doktorunuza danışın.

Daha önce hiç gitmedim, hangisiyle başlamalıyım?

Yağ ve örtüden çekiniyorsanız Shiatsu rahat bir başlangıçtır. Yağ ve akışı seviyorsanız Lomi Lomi ya da Abhyanga'yı deneyebilirsiniz. Kararsızsanız masaj uzmanıyla seans başında konuşun.

Kaynaklar

  1. Robinson, N., Lorenc, A. ve Liao, X. (2011). The evidence for Shiatsu: a systematic review of Shiatsu and acupressure. BMC Complementary and Alternative Medicine, 11, 88 · pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Donoyama, N., Munakata, T. ve Shibasaki, M. (2010). Effects of Anma therapy (traditional Japanese massage) on body and mind. Journal of Bodywork and Movement Therapies, 14(1), 55–64 · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov (Anma'nın kökeni ve Japonya'daki yeri için)
  3. Jamieson, K. (2010). Hawaiian Style Massage. AMTA, Massage Therapy Journal · amtamassage.org
  4. Posadzki, P., Smith, T. O. ve Lizis, P. (2009). Lomi Lomi as a massage with movements: a conceptual synthesis? Alternative Therapies in Health and Medicine, 15(6), 44–49 · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  5. NCCIH, Ayurvedic Medicine: In Depth · nccih.nih.gov
  6. Dünya Sağlık Örgütü (2010). Benchmarks for training in traditional / complementary and alternative medicine: benchmarks for training in Ayurveda · iris.who.int
  7. Rao, R. V. (2018). Ayurveda and the science of aging. Journal of Ayurveda and Integrative Medicine · pmc.ncbi.nlm.nih.gov (Abhyanga'nın günlük rutin olarak anılışı; yazarların kendi çerçevesi, kanıt iddiası olarak alınmadı)
  8. Basler, A. J. (2011). Pilot study investigating the effects of Ayurvedic Abhyanga massage on subjective stress experience. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 17(5), 435–440 · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  9. NCCIH, Massage Therapy: What You Need To Know · nccih.nih.gov
  10. Wikipedia, Shiatsu (Namikoshi ve anma bağlantısı için yön bulma amaçlı, akademik kaynak değil) · en.wikipedia.org